کربن فعال پودری که معمولاً به اختصار Powdered Activated Carbon (PAC) نیز نامیده می شود، یکی از جذاب ترین و پرکاربردترین جاذب ها در صنعت، محیط زیست، تصفیه آب و هوا، محصولات آرایشی و صنایع غذایی است. ویژگی منحصر به فرد آن مقدار زیاد سطح داخلی و تخلخل ریز است که باعث می شود بتواند آلاینده ها، ترکیبات آلی، بوها و رنگ ها را جذب کند. اما برای استفاده مطلوب از آن، باید با جنبه های فنی، انتخاب، کاربرد و قیمت آن آشنا بود.
اگر به دنبال شناخت دقیق تر این ماده، ویژگی ها، مزایا و کاربردها و در نهایت اطلاع از قیمت و شرایط خرید آن هستید، این مقاله از بازرگانی تیرانیت می تواند مرجع کاملی برای شما باشد.
ساختار، روش تولید و ویژگی های فنی
برای آنکه بدانیم چرا کربن فعال پودری تا این اندازه محبوب است، لازم است ساختار و ویژگی های فنی آن را بشناسیم. شناخت این ویژگی ها کمک می کند هنگام خرید بتوانیم محصول مناسب با نیاز خود را انتخاب کنیم.
ساختار و تخلخل
- کربن فعال پودری دارای ساختاری متخلخل در مقیاس میکرو و مزو (و گاهاً ماکرو) است.
- سطح ویژه (Surface area) بسیار بالا (گاهی تا هزاران متر مربع بر گرم) دارد که عامل اصلی قدرت جذب آن است.
- اندازه ذرات بسیار کوچک است (معمولاً در محدوده مش های مختلف) و قطر ذرات ممکن است زیر 0.1 میلی متر باشد.
- ضریب انتقال جرمی بالا دارد، اما افت فشار در سیالات می تواند زیاد باشد به علت ذرات ریز.
روش های تولید
کربن فعال پودری معمولاً با دو روش کلی تولید می شود:
-
اکتیواسیون فیزیکی
در این روش، ماده اولیه کربنی (زغال سنگ، چوب، پوسته نارگیل و غیره) ابتدا در شرایط بی هوا (پیرولیز) حرارت داده می شود تا ساختار کربنی اولیه شکل بگیرد. سپس در دمای بالا و حضور گاز فعال کننده (معمولاً دی اکسید کربن یا بخار آب) فرآیند فعال سازی صورت می گیرد تا تخلخل ها ایجاد شوند. -
اکتیواسیون شیمیایی
در این روش، ماده اولیه با مواد شیمیایی فعال کننده (مثلاً کلرید روی، فسفریک اسید، پتاسیم هیدروکسید و غیره) ترکیب می شود و سپس حرارت داده می شود تا فرآیند فعال سازی صورت گیرد. این روش کنترل بهتری روی اندازه و توزیع تخلخل ها می دهد.
گاهی ترکیبی از دو روش نیز به کار می رود تا ویژگی های مطلوب مثل حجم تخلخل متنوع و قدرت جذب بالا حاصل شود.
معیارهای فنی و شاخص ها
برای انتخاب کربن فعال پودری، باید به پارامترهای زیر توجه شود:
| شاخص | واحد / بازه معمول | تفسیر و اهمیت |
|---|---|---|
| عدد ید (Iodine Number) | mg I₂ / g | معیاری برای بیان تخلخل ریز؛ هر چه عدد ید بالاتر باشد، قدرت جذب بالاتر است |
| مساحت سطح خارجی (BET) | m²/g | سطح فعال واقعی ماده را نشان می دهد |
| توزیع اندازه ذرات (مش) | مش یا میکرون | برای کاربردهای خاص اندازه ذرات اهمیت دارد |
| درصد رطوبت | درصد وزنی | نباید زیاد باشد چون کاهش کارایی به همراه دارد |
| خاکستر (Ash Content) | درصد وزنی | هرچه کمتر باشد، کیفیت بهتر است |
| pH سطحی | عدد pH محلول در آب | تأثیر بر رفتار جذب ترکیبات اسیدی یا بازی دارد |
| قدرت مکانیکی و پایداری | — | خصوصاً در هنگام حمل و استفاده باید مقاومت کافی داشته باشد |
کاربردهای کربن فعال پودری
کربن فعال پودری در صنایع مختلف به عنوان یک جاذب قدرتمند شناخته می شود. در ادامه مهمترین حوزه های کاربردی آن را می بینید:
تصفیه آب و فاضلاب
- در مراحل قطعی تصفیه آب آشامیدنی برای حذف مواد آلی، کلر و ترکیبات بو و رنگ
- در تصفیه فاضلاب صنعتی برای جذب ترکیبات آلی، رنگ ها، فلزات سنگین و ترکیبات فنولی
- در تصفیه پساب صنایع غذایی، شیمیایی و دارویی
تصفیه هوا و گاز
- حذف بخارات آلی فرّار (VOCs)
- کنترل بوهای نامطبوع
- استفاده در فیلترهای گازهای صنعتی و دودکش ها
صنایع غذایی و نوشیدنی
- روشن سازی و بوگیری انواع محلول ها مانند روغن، شربت، آب میوه
- حذف رنگ اضافی در عصاره ها
- در تولید داروها و مکمل های غذایی برای خلوص دهی
کاربردهای آرایشی، دارویی و بهداشتی
- استفاده در ماسک ها، محصولات پوستی و بهداشتی برای جذب سموم سطحی
- در داروسازی برای کاربردهای جذب و از بین بردن ناخالصی ها
کاربردهای ویژه صنعتی
- بازیابی فلزات گران بها (مثلاً طلا) از محلول
- استفاده به عنوان بستر کاتالیزوری یا حامل کاتالیست
- در صنایع نفت و گاز برای شیرین سازی گازها و حذف گازهای اسیدی
مزایا و معایب استفاده از کربن فعال پودری
همانند هر ماده صنعتی، کربن فعال پودری نیز نقاط قوت و ضعف خود را دارد. آگاهی از آنها باعث می شود انتخاب هوشمندانه تری داشته باشیم.
مزایا
- قدرت جذب بالا: به دلیل سطح بزرگ و تخلخل زیاد
- سرعت زیاد جذب: ذرات ریز به سبب سطح تماس بیشتر، سریع تر عمل می کنند
- انعطاف در دوزگذاری: با کنترل مقدار مصرف می توان میزان جذب را تنظیم کرد
- امکان بازیابی و باز فعال سازی: در برخی فرآیندها می توان آن را ترمیم کرد
- قابلیت استفاده در طیف گسترده ای از صنایع
معایب
- افت فشار بالا در جریان سیال به دلیل ذرات ریز
- امکان گل آلود شدن یا رسوب ذرات اگر فیلتر مناسب نباشد
- هزینه بیشتر نسبت به کربن گرانولی یا شکل های دیگر
- حساسیت به شرایط عملیاتی (pH، دما، ترکیبات رقابتی)
حتما بخوانید: زغال سفید چیست و چه تفاوتی با زغال فعال دارد؟ (کلیک کنید)
قیمت تقریبی کربن فعال پودری در بازار
بر اساس بررسی بازار ایران و جهان:
- قیمت بسته 1 کیلوگرمی کربن فعال پودری صنعتی حدود 200.000 تومان است.
- بسته ۲۰ کیلوگرمی این محصول در حدود 4.000.000 تومان به فروش می رسد.
- برخی برندهای معتبر داخلی قیمت را از 250.000 تومان به ازای هر کیلوگرم اعلام کرده اند.
- در سطح جهانی، قیمت کربن فعال بر پایه پوسته نارگیل در بازه ۰.۵ تا ۱.۶ دلار به ازای هر کیلوگرم عرضه می شود.
- میانگین قیمت واردات این محصول برای ایران در سال گذشته حدود ۲٬۴۰۰ دلار به ازای هر تن گزارش شده است.
توجه: این قیمت ها تقریبی و وابسته به کیفیت و شرایط بازار هستند. برای اطلاع از قیمت دقیق و به روز (بر حسب کیلوگرم یا تن) با بازرگانی تیرانیت تماس بگیرید.
عوامل مؤثر بر قیمت کربن فعال پودری
در قیمت گذاری این محصول، عوامل متعددی تأثیرگذار هستند که شناخت آنها به خریدار کمک میکند تا انتخاب هوشمندانه تری داشته باشد:
-
کیفیت و خلوص محصول
محصولاتی با درصد خاکستر کم، رطوبت پایین و عدد ید بالا معمولاً قیمت بیشتری دارند. -
پایه اولیه (کربن سازنده)
استفاده از پایه های خاص مانند پوسته نارگیل، زغال سنگ یا چوب تأثیر زیادی بر قیمت دارد. -
نوع مش یا اندازه ذرات
مش های ریزتر معمولاً نیاز به فرآیند دقیق تر دارند که قیمت را افزایش می دهد. -
کشور تولیدکننده و برند
برندهای شناخته شده بین المللی معمولاً قیمت بالاتری دارند. همچنین هزینه واردات، گمرک و حمل روی قیمت تأثیر می گذارد. -
بسته بندی و نوع عرضه (جزئی یا عمده)
در خرید عمده، قیمت واحد به ازای کیلوگرم معمولاً بسیار پایین تر است. -
موقعیت بازار جهانی و نوسانات ارز
تغییرات قیمت جهانی مواد اولیه و نوسانات نرخ ارز تأثیر مستقیم بر قیمت داخلی دارند. -
هزینه حمل و نقل و لجستیک
به ویژه برای محموله های سنگین یا وارداتی.
نکات کاربردی برای خرید عمده کربن فعال پودری
- اگر مصرف شما صنعتی یا پروژه ای بزرگ است، خرید عمده توصیه می شود چون قیمت به ازای واحد پایین تر خواهد بود.
- حتماً نمونه و آزمایش فنی بخواهید (آنالیز عدد ید، خاکستر، رطوبت و توزیع ذرات).
- بررسی سازگاری محصول با شرایط عملیاتی (دما، pH، ترکیبات رقابتی) قبل از خرید الزامی است.
- تولیدکننده یا بازرگانی معتبر را انتخاب کنید.
- هنگام عقد قرارداد، شرایط تحویل، حمل و هزینه ها را دقیق مشخص کنید.
جمع بندی
کربن فعال پودری (PAC) یکی از موثرترین مواد جاذب در صنایع متنوع است که به دلیل سطح بالا و تخلخل زیاد، می تواند آلاینده ها و ترکیبات نامطلوب را حذف کند. با دانستن ساختار، روش تولید، معیارهای انتخاب و کاربردها می توان از آن به شکل بهینه استفاده کرد. قیمت آن به عوامل متعددی بستگی دارد و در سطح جهانی نیز قیمت ها بسته به کیفیت، نوع پایه و شرایط بازار متفاوتند.
اگر قصد دارید کربن فعال پودری را خریداری کنید، به خصوص برای پروژه صنعتی یا مصرف عمده، توصیه می کنیم از چند بازرگانی معتبر استعلام قیمت بگیرید و نمونه فنی را بررسی کنید تا مطمئن شوید محصول دقیقاً همان است که نیاز دارید. برای اطمینان از انتخاب درست، بهتر است قبل از خرید عمده با بازرگانی تیرانیت تماس گرفته و اطلاعات دقیق و به روز دریافت کنید.
